Kenan Evren’den Sonra Türkiye’nin Cumhurbaşkanı Kim Oldu? Şehir Efsanesinden Siyaset Tarihine Uzanan Hikâye
İzmir’de yaşıyorum. 25 yaşındayım. Sabahları Karşıyaka vapurunda çay içip martılara bakarken hayatı sorgulayan, akşamları arkadaş grubunda “ya biz niye böyleyiz” diye başlayan sohbetleri yöneten tiplerdenim. Ama en çok da şuna takılıyorum: Tarih dediğimiz şey neden bazen okulda ezber, bazen de hayatın içinde bir dedektiflik oyunu gibi?
Geçen gün arkadaş ortamında biri ortaya şu soruyu bıraktı:
“Kenan Evren’den sonra Türkiye’nin cumhurbaşkanı kim oldu?”
Ve o an… masada bir sessizlik oldu. Çay yudumlayan dondu, patates kızartması havada asılı kaldı, Spotify bile sanki şarkıyı durdurdu.
İşte bu yazı tam olarak o sorunun kafamda yarattığı küçük kaosu toparlama çabası.
Kenan Evren’den Sonra Türkiye’nin Cumhurbaşkanı Kim Oldu? Basit Görünüp Derinleşen Soru
Şöyle bir şey var: “Kenan Evren’den sonra Türkiye’nin cumhurbaşkanı kim oldu?” sorusu ilk bakışta sınav sorusu gibi duruyor. Hani öğretmen “kolay soru” der ama sen yine de iki kez düşünürsün ya, aynen öyle.
Cevap net: Turgut Özal.
Ama mesele sadece isim değil. Bu cevap, Türkiye’nin 80’lerden 90’lara geçişinin de kapısını aralıyor. Yani bir nevi “çocukluktan gençliğe geçiş” gibi… ama devlet versiyonu.
Ben bunu ilk öğrendiğimde şöyle düşündüm:
“Tamam güzel, Turgut Özal. Peki neden bu kadar önemli bir bilgi gibi hissediyorum ama aynı zamanda sanki hayatımda hiç kullanmayacakmışım gibi?”
Sonra fark ettim ki mesele bilgi değil, bağ kurmak.
Bir İzmir Genci Olarak Tarihle İlişkim: Kahve, Deneme Sınavı ve Hafif Panik
Lisede tarih dersinde hoca tahtaya “Kenan Evren” yazdığında hepimiz otomatik olarak daha dik otururduk. Sanki yazıdan bile bir otorite akıyordu.
Sonra hoca şunu sordu:
“Kenan Evren’den sonra Türkiye’nin cumhurbaşkanı kim oldu?”
Ben içimden:
“Abi ben daha sabah kahvaltıda ne yediğimi unutuyorum…”
Ama bir şekilde cevap Turgut Özal olarak aklımda kaldı. Çünkü öğretmen şöyle bir cümle kurmuştu:
“Bu geçiş Türkiye’nin ekonomik ve siyasi dönüşümünde önemli bir dönüm noktasıdır.”
O an hiçbir şey anlamadım ama kelimeler kulağa ciddi geldiği için beynim “önemliymiş demek ki” diye kaydetti.
Turgut Özal Dönemi: Ceket Değil, Vizyon Asan Adam
Kenan Evren sonrası dönemin ilk cumhurbaşkanı olan Turgut Özal, sadece bir isim değil; aynı zamanda bir dönemin ruhu gibi.
Ben bunu biraz şuna benzetiyorum:
Evde eski televizyon var, bir anda LED ekrana geçiyorsun ama kumandayı hâlâ eski reflekslerle kullanıyorsun.
Turgut Özal dönemi de böyle bir şey.
Bir yandan ekonomi açılıyor, dış dünya ile ilişkiler değişiyor, diğer yandan toplum hâlâ eski alışkanlıkları taşıyor.
Ben bunu arkadaş grubumda anlattım, biri dedi ki:
“Yani eski oyun konsoluna internet gelmiş gibi mi?”
Evet. Tam olarak bu.
“Kenan Evren’den Sonra Türkiye’nin Cumhurbaşkanı Kim Oldu?” Sorusu Neden Hâlâ Soruluyor?
Çünkü bu soru aslında tarih bilgisinden çok, hafıza testi gibi.
İnsanlar genelde şunu yaşıyor:
Kenan Evren’i biliyor
Sonrasını karıştırıyor
“Özal mıydı Demirel mi?” diye içten içe panik yapıyor
Ben de bazen aynı durumu yaşıyorum. Mesela biri “geçen yıl ne yaptın?” dediğinde beynim mavi ekran veriyor.
Ama işin güzel tarafı şu: Bu soru aslında seni Türkiye’nin siyasi kronolojisine küçük bir yolculuğa çıkarıyor.
1980’lerden 2000’lere: Bir Ülkenin Zaman Atlama Hissi
Şimdi dürüst olalım. 1980 sonrası Türkiye tarihi, dışarıdan bakınca “yoğun sezon finali” gibi.
Kenan Evren dönemi bitiyor, ardından Turgut Özal geliyor. Sonra Süleyman Demirel, Ahmet Necdet Sezer, Abdullah Gül ve Recep Tayyip Erdoğan ile devam eden bir çizgi oluşuyor.
Ama biz İzmir’de oturup bunu konuşurken olay biraz daha farklı hissediliyor.
Arkadaşım Mert geçen gün şöyle dedi:
“Bunlar sanki futbol takımı transfer listesi gibi.”
Güldüm ama hak verdim.
Turgut Özal ve Sonrası: Siyaset Değil, Nesiller Arası Köprü
Kenan Evren’den sonra Türkiye’nin cumhurbaşkanı kim oldu sorusunun cevabı Turgut Özal olsa da, mesele burada bitmiyor.
Özal sonrası gelen Süleyman Demirel dönemi, devlet tecrübesinin sahneye tekrar çıktığı bir dönemdi.
Ben bunu şöyle hayal ediyorum:
Bir film düşün, başrol değişiyor ama set aynı. Sadece ışıklar ve senaryo biraz farklı.
Demirel’in ardından gelen Ahmet Necdet Sezer dönemi ise daha “ciddi bakışlı müdür” havasında.
Biz gençler için o dönemleri anlamak bazen zor oluyor ama aile sohbetlerinde mutlaka bir şekilde açılıyor:
“Sezer zamanı mıydı o kriz?”
“Yok yok Demirel sonrasıydı…”
Ve konuşma uzadıkça herkes biraz daha tarihçi oluyor.
İç Sesimle Tarih Sohbeti: “Sen Bunu Neden Bu Kadar Düşünüyorsun?”
Benzer Konular: Kiracı evde bozulan kombiyi kim yaptırır ?
Bazen kendime soruyorum:
“Bir insan neden Kenan Evren’den sonra Türkiye’nin cumhurbaşkanı kim oldu diye düşünür?”
İç sesim cevap veriyor:
“Çünkü kafan gereksiz detayları seviyor.”
Haklı olabilir.
Ama bir yandan da bu bilgiler, hayatın içinde garip anlarda ortaya çıkıyor.
Mesela bir kafede oturuyorsun, biri “gençler tarih bilmez” diyor.
Sen de bir anda:
“Turgut Özal.”
Ve ortamda kısa bir saygı sessizliği.
İzmir Sokaklarında Siyaset Tarihi Konuşmak
İzmir’de yaşamanın güzel yanı şu: Her ciddi konu, bir noktadan sonra gevşer.
Geçen gün Alsancak’ta otururken bir arkadaşım şöyle dedi:
“Abi Kenan Evren’den sonra Türkiye’nin cumhurbaşkanı kim oldu ya, ciddi soruyorum.”
Garsona seslendim:
“Bir tane daha filtre kahve alabilir miyiz, ama bu sefer tarihli olsun.”
Garson güldü, biz de güldük.
Sonra cevap geldi: Turgut Özal.
Ama asıl mesele cevap değil, o anın kendisiydi.
1990’lar: Eski Fotoğrafların Renklenmeye Başladığı Dönem
Turgut Özal sonrası dönem Türkiye için bir geçiş hattıydı. Siyaset daha hızlı değişiyor, toplum daha fazla tartışıyor, ekonomi daha farklı bir yöne gidiyordu.
Ben bunu eski fotoğrafların renklendirilmesine benzetiyorum.
Siyah beyaz bir kare var ve yavaş yavaş renkler ekleniyor.
Ama biz o renkleri geriye dönüp bakınca fark ediyoruz.
“Kenan Evren’den Sonra Türkiye’nin Cumhurbaşkanı Kim Oldu?” Sorusunun Asıl Psikolojisi
Bu sorunun altında aslında şu var:
Geçmişi hatırlama çabası
Siyasi değişimleri anlama isteği
Ve biraz da “acaba doğru mu biliyorum?” kaygısı
Ben bunu sınavdan önce son dakika tekrar yapan öğrenciye benzetiyorum.
Biliyor ama emin değil.
İşte tam orada beyin devreye giriyor.
Cumhurbaşkanları Zinciri: Bir Neslin Arka Plan Hikâyesi
Kenan Evren’den sonra Türkiye’nin cumhurbaşkanı kim oldu sorusu bizi aslında bir zincire götürüyor:
Turgut Özal
Süleyman Demirel
Ahmet Necdet Sezer
Abdullah Gül
Recep Tayyip Erdoğan
Bu listeyi ezberlemek kolay gibi görünür ama her isim bir dönemin ruhunu taşır.
Ben bazen bu listeyi insan karakterleri gibi düşünüyorum.
Özal: girişimci, hızlı düşünen biri
Demirel: tecrübeli, sakin ama güçlü
Sezer: disiplinli, net çizgileri olan
Gül: dengeli ve diplomatik
Erdoğan: uzun soluklu ve etkili
Tabii bu sadece benim kafamda kurduğum bir film kadrosu.
Günlük Hayatta Tarih Bilgisi Nasıl İşe Yarıyor?
Dürüst olalım, çoğu zaman doğrudan işe yaramıyor gibi duruyor.
Ama bazen:
Bir belgeselde isim duyuyorsun
Bir sohbette konu açılıyor
Ya da biri sana “bunu biliyor musun?” diyor
Ve sen bir anda “evet” diyebiliyorsun.
İşte o küçük anlar için bile yeterli.
Son Düşünce: Bir Soru, Bir Şehir, Bir Hafıza
Kenan Evren’den sonra Türkiye’nin cumhurbaşkanı kim oldu sorusu, aslında sadece bir bilgi sorusu değil.
Bir dönem değişimini, bir ülkenin dönüşümünü ve bizim o dönüşümü sonradan öğrenme halimizi anlatıyor.
Ben İzmir’de vapura bindiğimde bazen şunu düşünüyorum:
“Bu şehir bile değişiyor, insanlar bile değişiyor, peki biz neden bazı soruları hâlâ ilk günkü gibi hatırlamaya çalışıyoruz?”
Sonra martılar bağırıyor, çay bitiyor, hayat devam ediyor.
“Kenan Evren’den sonra Türkiye’nin cumhurbaşkanı kim oldu” ile ilgili bu kapsamlı rehberi tamamladık. Mediartege olarak daha fazlası için buradayız!