Sıfat Fiiller Kalıcı Ad Olabilir Mi?
Bugün bir arkadaşım bana “Sıfat fiiller kalıcı ad olabilir mi?” diye sordu. Başta bu soruya nasıl yaklaşacağımı bilemedim. Çünkü hepimiz sıfat fiillerin ne kadar önemli olduğunu biliyoruz, ama bir fiilin kalıcı ad olma meselesi… Hmmm, o biraz kafa karıştırıcı. Dedim ki, “Hadi bu soruyu biraz daha derinlemesine inceleyelim. Hem belki kafamdaki bazı soruları cevaplarım, hem de bu yazıyı okuyanlar da benimle birlikte keşfe çıkar.” Şimdi, yazının başında olan “sıfat fiil” nedir, bunu bir kenara bırakmadan ne olduğunu kısaca hatırlayalım.
Sıfat Fiil Nedir? Bir Hatırlatma
Sıfat fiil, Türkçede fiilden türeyen ve bir sıfat gibi kullanılan kelimelerdir. Yani, fiilden türetilmiş bir sıfat yapısına sahip kelimelerdir. Örnek verirsek, “koşan çocuk” derken “koşan” sıfat fiil, “çocuk” ise bu sıfat fiili tanımlayan ad oluyor. Burada bir fiilden türemiş sıfatla, bir özneyi tanımlıyoruz. “Koşan”, fiilden türemiş bir sıfat fiilken “çocuk” ise kalıcı bir ad. Bu kadar basit. Ama “sıfat fiiller kalıcı ad olabilir mi?” sorusu burada devreye giriyor. İşte asıl soru bu, değil mi?
Geçmişten Günümüze: Türkçede Adlaşan Sıfat Fiiller
Aslında, Türkçede sıfat fiillerin kalıcı adlar haline gelmesi zaman zaman görülmüş bir durum. Bu konuda başvurulabilecek ilk örneklerden biri, “yazıcı” kelimesi. “Yazıcı” kelimesi, “yazan” sıfat fiilinden türemiştir. Oysa şimdi baktığımızda “yazıcı” kelimesi artık bir meslek adı gibi kalıcı hale gelmiş bir kelimedir. Yani “yazıcı”, yazı yazan kişi demek yerine, belirli bir mesleği tanımlayan, kesinleşmiş bir ad olmuş. Hadi gel, bunu bir örnekle daha iyi anlayalım.
Bir Gün Ofiste: “Sıfat Fiil Kalıcı Ad Olur Mu?”
Bugün ofiste, öğle arası bir çayı yudumlarken bu konu aklıma geldi. O sırada arkadaşım Ece’nin “Müşteri temsilcisi” derken kullandığı kelimeyi düşündüm. “Temsilci” sıfat fiil değil mi? Düşünürken fark ettim ki, aslında sıfat fiilin zamanla nasıl kalıcı ad haline dönüştüğünü kendi iş hayatımdan bile görebiliyorum. Örneğin, “gören” fiilinden türeyen “gören” sıfat fiili, bir meslek adını anlatmak için “görme uzmanı” gibi bir terimle kalıcı hale gelmiş. Buradaki dönüşüm, dilin evrimini ve kelimelerin sosyal hayattaki fonksiyonlarını nasıl değiştirdiğini gösteriyor. Şimdi bir “görme uzmanı” dediğimizde, aslında sıfat fiilden türeyen ve zamanla meslek adı haline gelmiş bir kelimeyi kastediyoruz.
Bugün: Sıfat Fiillerin Kalıcı Ad Olma Durumu
Hadi, şimdi biraz daha günümüze bakalım. “Sıfat fiiller kalıcı ad olabilir mi?” sorusunun bugünkü dildeki yerini değerlendirelim. Her gün ofiste kullandığımız “yapıcı”, “yıkıcı”, “söyleyici” gibi kelimeleri düşünün. Bunlar da sıfat fiillerden türemiş adlar. Yani dil, zamanla sıfat fiilleri meslek veya görev adlarına dönüştürüyor. Bugün, “yapıcı” kelimesi bir insanı tanımlayabilirken, aynı zamanda belirli bir mesleğin de adı olabiliyor. “Söyleyici” kelimesi de, zaman içinde bir haber spikerini veya televizyon sunucusunu tanımlamak için kullanılabilir hale gelmiş. Bununla birlikte, hala kelimeler arasında bazı gramatik sınırlar var. Ama dilin dinamik yapısı, sıfat fiillerin bu şekilde dönüşmesini mümkün kılıyor.
Gelecek: Sıfat Fiillerin Evrimi ve Dilin Geleceği
Geleceğe dair düşündüğümde, bu konuda kafamda bazı soru işaretleri var. Bir gün sıfat fiillerin kalıcı adlara dönüşümü daha da yaygınlaşabilir mi? Hatta bu dönüşüm sadece meslek isimleriyle sınırlı kalmayıp, gündelik dilde de karşımıza çıkabilir mi? Kendi kendime soruyorum: “Yani, gerçekten ‘koşan’ yerine bir ‘koşucu’ dememiz gerekecek mi?” 20 yıl sonra dilde bir evrim geçirebiliriz. “Yapıcı”, “söyleyici”, “gören” gibi kelimeler, artık farklı alanlarda daha geniş anlamlar taşıyor olabilir. Belki de teknoloji ve toplumsal değişimle birlikte sıfat fiillerin kalıcı adlara dönüşümünü daha fazla görebiliriz. Mesela, “yaratıcı” kelimesi, bir sanatçı ya da yazılımcıyı tanımlarken, sadece bir sıfat olmaktan çıkıp, tüm bir endüstriyi anlatan bir kelime haline gelebilir.
Sonuç: Dilin Dönüşümü ve Sıfat Fiillerin Geleceği
Sıfat fiillerin kalıcı adlar haline gelmesi, aslında dilin evrimini ve kullanım biçimini çok net bir şekilde yansıtıyor. Geçmişte de gördüğümüz gibi, sıfat fiiller zamanla, kullanıldıkları bağlama göre kalıcı adlara dönüşebiliyor. Bu dönüşüm, dilin sosyal bir araç olarak evrimleştiğini gösteriyor. Hangi kelimelerin zamanla kalıcı ad haline dönüşeceği ise tamamen kullanım sıklığına ve kültürel ihtiyaçlara bağlı. Gündelik yaşamda, meslek adlarında veya yeni oluşan kavramlarda sıfat fiillerin rolü büyüyor. Birçok kelime, zamanla sıradan sıfatlardan çok daha fazlası haline gelebilir. Belki de birkaç yıl sonra, sıfat fiillerin kalıcı ad olma meselesi daha çok tartışılacak ve dilin evrimini, kültürümüzün ihtiyacına göre şekillendirecek.