Aynı Anda 4A ve 4B Olur Mu? Bilimsel Bir Merakla Değerlendirme
İnsanlar çalışma hayatı içinde değişik roller üstlenebiliyor. Bazen bir işte maaşlı çalışırken; bazen kendi işini kurup serbest meslek sahibi olabiliyoruz. Bu iki farklı durum, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kapsamında 4A ve 4B sigortalılık statüleriyle tanımlanıyor. Peki, bir kişi aynı anda hem 4A hem 4B olabilir mi? Bu soruya, hem hukuki gerçekler hem de sosyal güvenlik sistemi mantığı ışığında bilimsel bir bakışla yaklaşalım.
4A ve 4B Nedir?
4A sigortası; özel sektörde bir işverene bağlı olarak çalışan işçileri kapsar. Yani maaşlı, sözleşmeli işlerde olanlar 4A kapsamında sigortalıdır. ([bnpparibascardif.com.tr][1])
4B sigortası ise kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanları; esnafı, serbest meslek erbabını, şirket ortağını veya işyeri sahibi olanları kapsar. ([Sigortam.net][2])
Bu iki statü, çalışma şekline, prim ödeme yöntemine ve sosyal güvenlik haklarına göre ayrışır. ([Ensonhaber][3])
Aynı Anda 4A ve 4B Olmak: Teorik Olarak Mümkün mü?
Teorik olarak, bir kişinin aynı anda hem 4A hem 4B kapsamında olması “çakışmalı hizmet / sigorta” gibi özel durumlarda gündeme gelebilir. Örneğin; bir kişi serbest meslek sahibi olduğu halde aynı zamanda bir işverene bağlı olarak çalışabilir. Bu durumda:
Bir işyeri için iş sözleşmesine tabi çalışırken 4A sigortalı olabilir. ([Allianz][4])
Diğer yandan kendi işi varsa ve 4B primini ödüyorsa, teoretik olarak 4B sigortası da geçerli olabilir.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken: 2023 tarihli ve öncesindeki düzenlemelere göre “aynı ay içinde hem 4A hem 4B priminin sayılması” halinde, 4A statüsünde görülen gün sayısı öncelikli sayılıyor; dolayısıyla kalan günler 4B primine sayılıyor. ([Muhasebe News][5])
Bu, “eş zamanlı olarak hem 4A hem 4B” demekten çok “aynı takvim ayı içinde her iki statüden hak kazanmış olmak” anlamına geliyor. Yani sürekli ve kalıcı olarak hem 4A hem 4B olma durumu yaygın ve standart değil — özel durum ve düzenlemeye bağlı.
Bilimsel Mantık ve Sosyal Güvence Sistemine Etkisi
Sosyal güvenlik kapsamında 4A, 4B, 4C gibi ayrımlar, farklı çalışma biçimlerini tanımak için yapılmış; prim ödeme, emeklilik ve sağlık hizmetlerine erişim gibi hakları düzenlemek için bir yapıdır. ([bnpparibascardif.com.tr][1])
Bu yapının amacı, her bireyin çalışma biçimine uygun sosyal güvence mekaniğini işletmektir. Eğer bir kişi hem maaşlı hem serbest çalışıyorsa, bu “karma çalışma” kategorisi özel düzenleme ister. Çünkü:
4A’da primler işveren ve çalışan tarafından ödenirken, 4B’de prim sigortalı tarafından tamamen ödenir. ([Gerçek Gündem][6])
Emeklilik ve sağlık hakları, prim gün sayısı, prim ödeme yükümlülüğü gibi hususlar sigorta statüsüne göre farklılık arz eder. ([Ensonhaber][3])
Bu durumda matematiksel / mantıksal olarak bir “statü çakışması”nın sosyal güvenlik sisteminde getireceği karmaşalar düşünülebilir. Bu da sistemin sağlıklı işlemesi, adalet ve süreklilik açısından önemli.
Uygulamada Ne Görülüyor?
SGK ve ilgili mevzuat açısından:
Aynı ay içinde 4B’ye tabi olan bir kişi başka bir işyerinde 4A üzerinden istihdam edilirse, 4A statüsü geçerli sayılıyor; kalan günler ise 4B kapsamında değerlendirilerek prim sayılıyor. ([Muhasebe News][5])
Ancak bu durum, her iki sigortanın sürekli ve ayrı ayrı birlikte yürütülmesi anlamına gelmeyebilir; daha çok “sigorta çakışması/karma çalışma” özel hâlidir. ([moiva.com.tr][7])
Dolayısıyla “soz konusu kişi sürekli 4A ve 4B sigortalısıdır” demek, yaygın norm değil.
Tartışmaya Açık Sorular ve Okuyucuya Davet
Sizce bir kişinin hem maaşlı hem serbest çalışıyor olması — ve her iki statünün de geçerli sayılması — sosyal güvenlik sisteminde adalet sağlar mı?
Karma çalışma biçimleri, emeklilik hakları ve prim yükümlülükleri açısından eşit mi değerlendirilmeli?
Bu tür çakışmalı sigorta sistemleri, bireylere esneklik sunarken sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliğini zedeleyebilir mi?
Okuyucuların deneyimleri, gözlemleri ve yorumları bu tartışmayı zenginleştirir. Sizce 4A ve 4B statüleri neden ayrı tutuluyor — ve karma durumlarda sistem, bireyleri yeterince koruyor mu?
[1]: “4A, 4B, 4C Sigorta Nedir? – BNP Paribas Cardif”
[2]: “4a, 4b ve 4c Sigortalı Nedir, Hizmet Dökümü Nasıl Alınır?”
[3]: “4A sigorta ve 4B sigorta arasındaki fark nedir? – En Son Haber”
[4]: “4A, 4B, 4C Nedir? Kimleri Kapsar ve Farkları Nelerdir? – Allianz”
[5]: “4a ve 4b aynı anda sigortalı olunabilir mi? | Muhasebe News”
[6]: “4A Sigorta İle 4B Sigorta Arasındaki Farklar Neler? 4A mı Yoksa 4B mi İyi?”
[7]: “Hem 4A Hem 4B Olur Mu – Hareketli Yaşam Tüyoları”